Incidents and Disasters Resilience

fa ارائه چارچوبی به منظور ارزیابی تاب‌آوریِ نگهداری و تعمیرات دارایی‌ها در مواجهه با اختلالات صنعتی A Framework for Assessing the Resilience of Asset Maintenance in Industrial Disruptions تخصصي Special پژوهشي Research    نگهداری و تعمیرات، امروزه نقشی فراتر از یک فعالیت فنیِ صرف ایفا می‌کند و به یکی از ارکان راهبردی تداوم عملیات، پایداری تولید و ایمنی سازمانی بدل شده است. با افزایش پیچیدگی سامانه‌های صنعتی و تشدید مواجهه با اختلالات پیش‌بینی‌نشده، رویکردهای کلاسیک نگهداشت نظیر قابلیت اطمینان‌محور و ریسک‌محور، به‌تنهایی برای مدیریت شرایط بحرانی کفایت نمی‌کنند. در این بستر، مفهوم نگهداشت مبتنی بر تاب‌آوری (REBM) به‌عنوان رویکردی مکمل مطرح می‌شود که بر توانایی سامانه برای جذب اختلال، سازگاری با شرایط متغیر، بازیابی عملکرد و یادگیری از تجارب تأکید دارد. این مقاله با اتکا به ادبیات مهندسی تاب‌آوری، استانداردهای بین‌المللی مرتبط و مدل‌های مفهومی معتبر، یک چارچوب پنج‌ مرحلهای برای ارزیابی و ارتقای تاب‌آوری نگهداشت ارائه می‌دهد. چارچوب پیشنهادی شامل گام‌های «آمادگی و پیش‌گیری»، «پایش، هشدار و پیش‌بینی»، «پاسخ‌دهی و مقابله»، «جذب، سازگاری و بازیابی» و «یادگیری، تحول و بهبود مستمر» است که به‌صورت منطقی از مرحله پیش از اختلال تا پس از بازیابی کامل جریان می‌یابد. این چارچوب با ۱۹۴ سؤال ارزیابی و مقیاس پنج‌سطحی بلوغ، امکان سنجش عینی و کمی وضعیت نگهداشت تاب‌آور را فراهم می‌سازد. اعتبارسنجی چارچوب در یک مجتمع پتروشیمی از طریق مصاحبه با مدیران و کارشناسان و بررسی مستندات انجام شد. نتایج، سطح بلوغ سازمان را «توسعه» با امتیاز ۲.۰۴ از ۴ نشان داد که در آن قوی‌ترین گام «پاسخ‌دهی و مقابله» (۲.۴) و ضعیف‌ترین گام‌ها «یادگیری و تحول» (۱.۸) و «پایش و پیش‌بینی» (۱.۹) بودند. این پژوهش نشان می‌دهد که چارچوب پیشنهادی قابلیت اجرایی بالایی در دیگر صنایع کشور را داشته و می‌تواند مبنایی برای بهبود نگهداشت در مواجهه با اختلالات صنعتی فراهم آورد.   Maintenance has evolved from a purely technical function into a strategic pillar of operational continuity, production stability, and organizational safety. As industrial systems grow more complex and face increasing unforeseen disruptions, classical approaches such as reliability-centered and risk-based maintenance are no longer sufficient for managing crisis-prone conditions. In this context, Resilience-Based Maintenance (REBM) has emerged as a complementary approach emphasizing a system's capacity to absorb disruptions, adapt to changing conditions, recover functionality, and learn from experience. Drawing upon resilience engineering literature, relevant international standards, and established conceptual models, this paper proposes a five-stage framework for assessing and enhancing maintenance resilience. The framework comprises: "Preparedness and Prevention," "Monitoring, Early Warning, and Anticipation," "Response and Countermeasures," "Absorption, Adaptation, and Recovery," and "Learning, Transformation, and Continuous Improvement"—flowing logically from pre-disruption through post-recovery phases. With 194 assessment questions and a five-level maturity scale, the framework enables objective, quantitative measurement of maintenance resilience. Validation was conducted through a case study in a petrochemical complex, employing interviews with managers and technical experts alongside document review. Results positioned the organization at the "development" maturity level, scoring 2.04 out of 4. The strongest stage was "Response and Countermeasures" (2.4); the weakest were "Learning and Transformation" (1.8) and "Monitoring and Anticipation" (1.9). This research demonstrates that the proposed framework possesses high practical applicability across other national industries and provides a foundation for improving maintenance in the face of industrial disruptions.   واژگان کلیدی: مهندسی تاب‌آوری, نگهداشت تاب‌آور, ارزیابی تاب‌آوری, چارچوب تاب‌آوری, اختلالات صنعتی. Keywords: Resilience Engineering, Resilience-Based Maintenance, Resilience Assessment, Resilience Framework, Industrial Disruptions. 0 0 http://disaster.ndri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-130-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamzeh Soltanali حمزه سلطانعلی h.soltanali@ihu.ac.ir 1003194753284600427 1003194753284600427 Yes Imam Hossein University دانشگاه جامع امام حسین ع saeed ramezani سعید رمضانی ramezani.sa@gmail.com 1003194753284600428 1003194753284600428 No Imam Hossein University دانشگاه جامع امام حسین ع