Natural Disasters

fa تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر تغییرات اقلیمی؛ مطالعه موردی: دهستان پیرسهراب Resilience of rural settlements to climate change; case study: Pirsohrab rural district تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر تغییرات اقلیمی به معنای توانایی جوامع روستایی در پیش‌بینی، سازگاری و بازسازی خود پس از بروز پیامدهای ناشی از نوسانات شدید آب‌وهوایی است. تغییرات اقلیمی نظیر خشکسالی، سیلاب، کاهش منابع آب و افزایش دما، علاوه بر تهدید ساختار معیشتی و اقتصادی روستاییان، شبکه‌های اجتماعی، الگوهای بهره‌برداری از منابع طبیعی و پایداری زیست‌محیطی روستاها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند اثرات بلندمدت و گسترده‌ای بر کیفیت زندگی ساکنان برجای گذارد. از این‌رو، مطالعه تاب‌آوری به عنوان رویکردی نوین در برنامه‌ریزی توسعه روستایی، نقشی کلیدی در کاهش آسیب‌پذیری و ارتقای پایداری دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی سطح تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر تغییرات اقلیمی در دهستان پیرسهراب و شناسایی عوامل مؤثر بر آن بود. روش پژوهش: روش تحقیق از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و جامعه آماری شامل کلیه ساکنان روستاهای دهستان به تعداد ۲۶۵۲۵ نفر می‌باشد. بر اساس جدول کرجسی و مورگان و با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، ۳۷۸ نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای استاندارد بود که ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، محیطی، نهادی و مدیریتی و نیز سطح آگاهی اقلیمی جامعه محلی را مورد سنجش قرار می‌داد. اعتبار و پایایی ابزار با استفاده از آزمون پایلوت، نظر خبرگان و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. داده‌های حاصل از پرسشنامه با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS و آزمون ضریب همبستگی پیرسون مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد تمامی ابعاد مورد بررسی شامل اقتصادی (۰.۱۵۷)، اجتماعی (۰.۱۶۸)، محیطی (۰.۲۶۴)، نهادی ـ مدیریتی (۰.۱۷۶) و آگاهی اقلیمی (۰.۲۴۷)، با میزان تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی رابطه‌ای مثبت و معنادار دارند. به بیان دیگر، ارتقای سطح توان اقتصادی خانوارها، تقویت سرمایه اجتماعی و انسجام درون‌جامعه‌ای، بهبود شرایط زیست‌محیطی، افزایش کارایی نهادها و شوراهای محلی و توسعه دانش و آگاهی اقلیمی در میان ساکنان می‌تواند به‌طور چشمگیری تاب‌آوری این سکونتگاه‌ها را افزایش دهد. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر تأکید می‌کند که توجه به مؤلفه‌های اقتصادی، اجتماعی و نهادی در کنار آموزش و مدیریت پایدار منابع طبیعی، نه‌تنها موجب افزایش ظرفیت سازگاری جوامع روستایی در برابر تغییرات اقلیمی می‌شود، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار، مقاوم‌سازی زیرساخت‌های محلی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان روستاها در بلندمدت نیز باشد.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective: The resilience of rural settlements against climate change refers to the ability of rural communities to anticipate, adapt to, and recover from the impacts of extreme climatic fluctuations. Climate change phenomena, such as droughts, floods, water scarcity, and rising temperatures, not only threaten the livelihoods and economic structures of rural residents but also affect social networks, patterns of natural resource use, and the environmental sustainability of villages, potentially leaving long-term, widespread effects on residents' quality of life. Therefore, studying resilience as an innovative approach in rural development planning plays a key role in reducing vulnerability and enhancing sustainability. Method: The present study aimed to assess the resilience of rural settlements to climate change in Pirsohrab Rural District and identify the factors influencing it. The research employed a descriptive-analytical method, and the statistical population included all residents of the district's villages, totaling 26,525 individuals. According to the Krejcie and Morgan table and using a simple random sampling method, 378 individuals were selected as the sample. Data collection was conducted through a standardized questionnaire that measured various dimensions, including economic, social, environmental, institutional, and managerial factors, as well as the local community's level of climate awareness. The instrument's validity and reliability were confirmed through a pilot test, expert judgment, and Cronbach's alpha. The collected data were analyzed using SPSS software and the Pearson correlation test. Results: All examined dimensions—economic (0.157), social (0.168), environmental (0.264), institutional-managerial (0.176), and climate awareness (0.247)—showed a positive and significant relationship with rural settlement resilience. In other words, improving household economic capacity, strengthening social capital and intra-community cohesion, enhancing environmental conditions, increasing the efficiency of institutions and local councils, and developing climate knowledge and awareness among residents can significantly enhance the resilience of these settlements. Conclusions: Consequently, this study emphasizes that attention to economic, social, and institutional components, alongside education and sustainable natural resource management, not only increases the adaptive capacity of rural communities against climate change but can also pave the way for sustainable development, local infrastructure resilience, and long-term improvement of residents' quality of life.</div> تاب‌آوری روستایی, سکونتگاه, روستا, تغییر اقلیم, پیرسهراب. Rural resilience, Rural settlement, Village, Climate change, Pirsohrab. 15 26 http://disaster.ndri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-43-1&slc_lang=fa&sid=1 Farzane Bagherpour Najaf Abad فرزانه باقرپورنجف آباد Farzaneh.bagherpour@yahoo.com 1003194753284600165 1003194753284600165 Yes Department of Human Geography, Faculty of Geography, Kharazmi University, Iran. گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیای، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Ali Akbar Sarmadi Seifi علی اکبر سرمدی سیفی Sarmadi232003@yahoo.com 1003194753284600166 1003194753284600166 No Department of Physical Geography, Shahid Beheshti University, Iran گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Sajad Amiri سجاد امیری Samiri@ut.ic.ir 1003194753284600167 1003194753284600167 No Graduate in Natural Resources Engineering, University of Tehran, Iran گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.