Natural Disasters

fa توسعه شاخص انسداد مسیر اصلاح شده برای تحلیل تاب‌آوری لرزه‌ای شبکه‌ معابر شهری: مطالعه موردی منطقه ۱۶ تهران Development of An Adjusted Blockage Index for Seismic Resilience Analysis of Urban Road Networks: A Case Study of Tehran’s District 16 تخصصي Special پژوهشي Research شبکه‌ معابر شهری، شریان‌های حیاتی در پاسخگویی به بحران محسوب می‌شوند؛ با این حال، کارایی آن‌ها به‌واسطه ریزش ساختمان‌های ناشی از زلزله به‌شدت تهدید می‌شود. این پژوهش، چارچوبی مبتنی بر سیستم اطلاعات مکانی (GIS) را برای ارزیابی احتمال انسداد مسیر در شبکه معابر شهری در منطقه ۱۶ تهران توسعه می‌دهد؛ منطقه‌ای که با تراکم ساختمانی بالا و بافت شهری فرسوده شناخته می‌شود. در این پژوهش، یک شاخص انسداد مسیر اصلاح‌شده<m:omath><m:r>  </m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r>BI</m:r></m:e><m:sub><m:r>adj</m:r></m:sub></m:ssub></m:omath><img alt="" src="" style="width:33px; height:33px" > () پیشنهاد شده است که چهار شاخص مورفولوژیک شامل شیب (تا ۶۹.۹۵٪)، عرض معبر (حداقل ۰.۲۴ متر)، ارتفاع ساختمان (تا ۸ طبقه) و اتصال شبکه (نسبت یال به گره) را با پایداری سازه‌ای بافت پیرامونی ادغام می‌کند. به‌منظور لحاظ کردن فرسودگی سازه‌ای، ضرایب وزنی (۱.۰ تا ۲.۰) به بافت‌های پایدار، ناپایدار و فرسوده اختصاص یافت. نتایج پژوهش، حاکی از تفاوت فضایی قابل توجه در میزان خطر است؛ در حالی که شریان‌های اصلی، تاب‌آور باقی می‌مانند، تقریباً ۵۴٪ از مساحت منطقه را بافت‌های آسیب‌پذیر تشکیل داده و ۷۷٪ از کل طول معابر در مناطق ناپایدار واقع شده‌اند. با اعمال یک حد آستانه بحرانی (<m:omath><m:r>  </m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r>BI</m:r></m:e><m:sub><m:r>adj</m:r></m:sub></m:ssub><m:r>>0.5</m:r></m:omath><img alt="" src="" style="width:64px; height:33px" >)، این مدل ۱۳ کریدور پرخطر را شناسایی کرد که منجر به انزوای ۱۹ قطعه (پلاک) مسکونی می‌شوند. تحلیل جمعیت‌شناختی این مناطق محصور شده بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ نشان می‌دهد که بر اثر انسداد مسیر، احتمال محبوس شدن ۷۲ نفر (شامل ۱۷ نفر با آسیب‌پذیری بالا) وجود داشته و در صورت وقوع زلزله، دسترسی آن‌ها به خدمات اضطراری قطع خواهد شد. اعتبارسنجی بصری از طریق تصاویر ماهواره‌ای با قدرت تفکیک بالا، مقادیر مخاطره‌آمیز شاخص انسداد را در این نقاط داغ، به‌ویژه در محله نازی‌آباد در منطقه 16 تهران، تأیید می‌کند. محاسبه شاخص معرفی شده در این پژوهش، یک نقشه راه عملیاتی در اختیار برنامه‌ریزان شهری قرار می‌دهد تا اولویت‌بندی مقاوم‌سازی سازه‌ای و بهینه‌سازی مسیرهای دسترسی اضطراری را انجام دهند و مدیریت بحران را از ارزیابی‌های کلی به سمت مداخلات فضایی هدفمند سوق دهند.   Urban road networks are the lifelines of disaster response, yet their functionality is severely threatened by earthquake-induced building collapses. This study develops a GIS-based framework to assess path blockage probability in District 16 of Tehran, a region characterized by high structural density and old urban fabric. We propose an adjusted Blockage Index (<m:omath><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>  </m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r>BI</m:r></m:e><m:sub><m:r>adj</m:r></m:sub></m:ssub></m:omath><img alt="" src="" style="width:40px; height:37px" >) that integrates four morphological indicators, slope (reaching 69.95%), street width (minimum 0.24m), building height (up to 8 floors), and network connectivity (edge-to-node ratios), with the structural stability of the surrounding fabric. To account for structural decay, weighting coefficients (1.0 to 2.0) were assigned to stable, unstable, and old fabrics. The results reveal a stark spatial disparity in risk; while arterial roads remain resilient, approximately 54% of the district's area consists of vulnerable fabrics, and 77% of the total street length is situated within non-stable zones. Applying a critical threshold (<m:omath><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>  </m:r><m:ssub><m:ssubpr><m:ctrlpr></m:ctrlpr></m:ssubpr><m:e><m:r>BI</m:r></m:e><m:sub><m:r>adj</m:r></m:sub></m:ssub><m:r><m:rpr><m:scr m:val="roman"><m:sty m:val="p"></m:sty></m:scr></m:rpr>>0.5</m:r></m:omath><img alt="" src="" style="width:78px; height:37px" >), the model pinpointed 13 high-risk corridors that would result in the isolation of 19 residential parcels. Demographic analysis of these isolated zones, based on the 2016 census, indicates that 72 individuals (including 17 high-risk vulnerable residents) would be effectively trapped and cut off from emergency services. Visual validation via high-resolution satellite imagery confirmed the precarious height-to-width ratios in these hotspots, particularly in the Naziabad neighborhood. This methodology provides urban planners with a high-resolution operational roadmap to prioritize structural retrofitting and optimize emergency access routes, shifting disaster management from general assessments to targeted spatial interventions.   تاب‌آوری لرزه‌ای, شاخص انسداد مسیر, شبکه معابر شهری, دسترسی اضطراری, سیستم اطلاعات مکانی Seismic Resilience, Blockage Index, Urban Road Network, Emergency Access, Geo-Spatial Information System 0 0 http://disaster.ndri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-120-1&slc_lang=fa&sid=1 Tahereh Ghaemi Rad طاهره قائمی‌راد t.ghaemirad@kntu.ac.ir 1003194753284600235 1003194753284600235 Yes K.N. Toosi University of Technology دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی