گروه زمین شناسی مهندسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده: (497 مشاهده)
هدف: پدیده فرونشست زمین بهعنوان یک چالش جدی زیستمحیطی و ژئوتکنیکی، دشتهای بسیاری از مناطق ایران ازجمله دشت سفیددشت استان چهارمحال و بختیاری را تحت تأثیر قرار داده و موجب آسیب به سازههای شهری و کشاورزی و تهدید پایداری محیطزیست شده است. این پژوهش با هدف تخمین مکانی میزان فرونشست زمین در دشت سفیددشت ناشی از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی انجام شد. روش پژوهش: برای دستیابی به این هدف، از مدل تحکیم تک بعدی مبتنی بر نظریه ترزاقی و دادههای هیدروژئولوژیکی شامل لاگهای حفاری، ضخامت لایههای رسی تراکمپذیر و افت سطح ایستابی استفاده شد. با استفاده از این مدل، مقادیر نشست در محل چاههای پیزومتری در بازه زمانی ۴۰ ساله از سال 1363 تا 1403 محاسبه شد و سپس توزیع فضایی فرونشست در سطح دشت با بهکارگیری روشهای درونیابی در سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) تهیه گردید. یافتهها: نتایج نشان داد که بیشترین میزان افت سطح ایستابی (۵۰ تا ۴۲ متر) در بخشهای جنوب غربی و جنوب دشت رخ داده است. بر این اساس، نرخ فرونشست سالانه در دشت با در نظرگیری ضرایب ذخیره مختلف در محدوده 66/0 تا ۲ سانتیمتر برآورد شد. پهنهبندی مکانی نشست، انطباق واضحی را بین مناطق با بیشترین ضخامت لایههای رسی، بیشترین افت سطح آب و بالاترین نرخ فرونشست نشان داد. صحتسنجی نتایج با مشاهدات میدانی انجام شد که قابلیت اطمینان مدل بهکارگرفتهشده را تأیید کرد. نتیجهگیری: یافتههای این مطالعه میتواند بهعنوان ابزاری کارآمد در مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی، پیشبینی مناطق پرخطر و تدوین راهبردهای کاهش خطر فرونشست در منطقه موردمطالعه مورداستفاده قرار گیرد. همچنین، این پژوهش نمونهای از کاربرد مدلهای تحکیم و سامانه اطلاعات جغرافیایی در تحلیل مشکلات زمینشناسی و مدیریت منابع طبیعی در مناطق خشک و نیمهخشک ایران ارائه میدهد.
Ghaedi Vanani A, Shoaei G, Khaksar A. Spatial assessment of land subsidence in the Sefid Dasht plain using a one-dimensional consolidation model and hydrogeological data. Natural Disasters 2025; 1 (2) :43-54 URL: http://disaster.ndri.ac.ir/article-1-52-fa.html
خاکسار امیرحسین، شعاعی غلامرضا، قائدی وانایی علی اصغر. ارزیابی مکانی فرونشست زمین در دشت سفیددشت با بهکارگیری مدل تحکیم تک بعدی و دادههای هیدروژئولوژیکی. سوانح طبیعی. 1404; 1 (2) :43-54
