Natural Disasters

fa ارزیابی احداث سد کمالخان بر خشکسالی تالاب هامون با فناوری سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای سنتینل ۲ Assessment of Kamal Khan Dam Construction on Hamun Lake Drought Using Remote Sensing Technology and Sentinel-2 Satellite Imagery تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: تالاب بین‌المللی هامون، واقع در مرز ایران و افغانستان، یکی از ارزشمندترین و در عین حال شکننده‌ترین اکوسیستم‌های تالابی مناطق خشک و نیمه‌خشک آسیا است که نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، تنظیم اقلیم محلی و تأمین معیشت جوامع بومی ایفا می‌کند. با این حال، طی دو دهه اخیر، این تالاب تحت تأثیر هم‌زمان خشکسالی‌های پی‌درپی، تغییرات اقلیمی و مداخلات انسانی، به‌ویژه پس از احداث سد کمالخان بر رودخانه هیرمند، با کاهش شدید حقابه و بحران زیست‌محیطی گسترده مواجه شده است. این پژوهش با هدف بررسی اثر متقابل خشکسالی و تغییرات پوشش سطحی تالاب هامون و ارائه تصویری کمّی از روند تخریب این اکوسیستم با بهره‌گیری از داده‌های سنجش‌ازدور انجام شد. روش پژوهش: در این مطالعه، تصاویر ماهواره‌ای سنتینل-۲ در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ گردآوری و پس از انجام اصلاحات اتمسفری و هندسی مورد پردازش قرار گرفت. سپس با استفاده از الگوریتم ماشین بردار پشتیبان (SVM)، که به دلیل دقت بالا در تحلیل داده‌های چندطیفی شناخته شده است، پوشش سطحی منطقه در سه کلاس اصلی آب، پوشش گیاهی و خاک طبقه‌بندی شد. به‌منظور بررسی تغییرات زمانی، روش آشکارسازی تغییرات پس از طبقه‌بندی به کار گرفته شد و ماتریس‌های تغییرات میان سال‌های پایه و هدف استخراج گردید تا الگوی تبدیل پهنه‌ها مشخص شود. یافته‌ها: نتایج حاکی از تضاد چشمگیر میان مناطق بالادست و محدوده هسته‌ای تالاب است. در پیرامون سد کمالخان، بیشترین تغییرات مربوط به تبدیل پوشش خاک به پوشش گیاهی (حدود ۱۶۶٫۷ میلیون مترمربع) و خاک به آب (حدود ۵۵٫۶ میلیون مترمربع) بوده که بیانگر ذخیره‌سازی آب پشت سد و گسترش فعالیت‌های کشاورزی آبی است. در مقابل، در بخش مرکزی تالاب هامون، کاهش قابل توجه پوشش گیاهی (حدود ۲۳۰٫۴ میلیون مترمربع) و پهنه‌های آبی (حدود ۷۱٫۲ میلیون مترمربع) و تبدیل آن‌ها به اراضی خشک مشاهده شد که نشان‌دهنده تشدید خشکسالی هیدرولوژیک و افت شدید جریان‌های ورودی به تالاب است. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش به‌صورت کمّی و مکان‌مند تأیید می‌کند که کاهش حقابه و تغییر الگوی جریان آب، تأثیرات مخربی بر پایداری اکوسیستم هامون داشته است. یافته‌ها می‌تواند مبنای علمی معتبری برای مدیران محیط‌زیست، نهادهای بین‌المللی و دیپلماسی آب فراهم آورد تا با درک دقیق روند تغییرات، راهبردهای مؤثر مدیریتی و سیاسی برای احیای تالاب تدوین شود. احیای هامون نیازمند همکاری فرامرزی، مدیریت یکپارچه حوضه آبریز و به‌کارگیری رویکردهای سازگاری مبتنی بر اکوسیستم است.  </div> <div style="text-align: justify;">Hamon Lake, located on the border of Iran and Afghanistan, is a key and fragile ecosystem in the arid regions of eastern Iran. In recent years, it has faced serious environmental crises due to persistent droughts, climate change, and human activities—especially after the construction of the Kamal Khan Dam. This research aims to investigate and analyze the impact of drought and changes in the surface cover of Hamon Lake using remote sensing data and Sentinel-2 satellite imagery. In this study, Sentinel-2 satellite images were collected over the period 2017 to 2024, and after performing necessary corrections, supervised classification methods, including Support Vector Machine and Thematic Change Workflow algorithm, were used to detect changes. The results show that, within the Kamal Khan Dam area, the most significant changes relate to the conversion of soil cover to vegetation cover (166,710,500 square meters) and soil cover to water cover (55,664,200 square meters). In contrast, in the Hamon Lake area, vegetation cover decreased by 230,443,200 square meters and water cover decreased by 71,227,100 square meters, both converting to soil cover, indicating the severity of the drought and the decline in water resources in the region. The results of this research can help environmental managers and planners in identifying the effects of drought, managing environmental crises, and developing strategies for the restoration of Hamon Lake.  </div> تالاب هامون, سنجش از دور, آشکار سازی تغییرات, خشکسالی, پوشش گیاهی. Hamoun Wetland, Remote Sensing, Change Detection, Drought, Vegetation 69 78 http://disaster.ndri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-29-8&slc_lang=fa&sid=1 Amir Ghodsifar امیر قدسی فر a.ghodsifar@mail.sbu.ac.ir 1003194753284600215 1003194753284600215 No Department of Photogrammetry, Faculty of Civil, Water and Environmental Engineering, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه فتوگرامتری، دانشکده مهندسی عمران آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. ُSaeid Sadeghiyan سعید صادقیان sa_sadeghian@sbu.ac.ir 1003194753284600216 1003194753284600216 Yes Faculty of Civil, Water and Environmental Engineering, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Alireza Sharifi علیرضا شریفی a_sharifii@sbu.ac.ir 1003194753284600217 1003194753284600217 No Faculty of Civil, Water and Environmental Engineering, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.