Natural Disasters

fa نگاشت فضایی وضعیت کسری و ناترازی اکولوژیک استان تهران Spatial mapping of ecological deficit and imbalance in Tehran province تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: رشد شتابان جمعیت، تمرکز فعالیت‌های انسانی و الگوهای ناپایدار مصرف منابع، موجب برهم خوردن توازن میان ظرفیت برد اکولوژیکی سرزمین و ردپای فعالیت‌های انسانی شده است. در این میان، کلان‌شهرها به‌مثابه کانون‌های اصلی فشار بر منابع طبیعی، با کسری فزاینده اکولوژیکی رو‌به‌رو هستند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی و نگاشت فضایی وضعیت موازنه یا تراز اکولوژیک استان تهران انجام شده است. در این رابطه می‌کوشد با بهره‌گیری از شاخص‌های ردپای اکولوژیکی و ظرفیت زیستی و استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، وضعیت تراز یا کسری اکولوژیکی در سطح شهرستان‌های استان تهران را موردبررسی قرار دهد. روش پژوهش: مبتنی بر محاسبات کلاسیک واکرناگل و ریس است و داده‌های مصرف سالانه حامل‌های انرژی، سوخت بخش حمل‌ونقل و مصرف سرانه مواد غذایی را تحلیل می‌کند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که استان تهران به‌طور کلی با کسری اکولوژیک شدید مواجه است و هیچ یک از شهرستان‌ها از تراز اکولوژیک مثبت برخوردار نیستند. تمرکز جمعیت بیش از ظرفیت، مصرف بالای انرژی، کاهش زمین‌های مولد زیستی و وابستگی به مناطق پشتیبان از مهم‌ترین عوامل تشدیدکننده این وضعیت هستند. بررسی فضایی ردپا و تراز اکولوژیک نشان می‌دهد که الگوی پراکندگی ناهمگون است و بیشترین شدت کسری در هسته مرکزی استان مشاهده می‌شود، در حالی که شهرستان‌های کوهستانی شمال و شمال‌شرق با مقادیر پایین‌تری مواجه هستند. مؤلفه‌های انرژی و حمل‌ونقل بیشترین سهم را در ایجاد کسری اکولوژیک دارند. نتیجه‌گیری: این الگوی فضایی به‌مثابه شکاف ساختاری میان الگوی مصرف و ظرفیت زیستی سرزمین، منشأ مجموعه‌ای از بحران‌های محیط‌زیستی، فضایی و اجتماعی است که در مقیاس منطقه‌ای به‌صورت هم‌زمان و درهم‌تنیده بروز یافته‌اند. بحران منابع آب و فرونشست زمین، آلودگی هوا، افت کیفیت زندگی و کاهش زیست‌پذیری شهری را باید پیامدهای انباشتی این کسری دانست؛ پیامدهایی که ریشه آن‌ها در شدت بالای مصرف انرژی، غذا و حمل‌ونقل و تمرکز فضایی آن‌ها در هسته مرکزی استان قرار دارد. نتایج پژوهش می‌تواند به‌مثابه مبنایی برای سیاست‌گذاری محیط‌زیستی، برنامه‌ریزی فضایی و تدوین راهبردهای توسعه پایدار در مقیاس منطقه‌ای و کلان‌شهری مورد استفاده قرار گیرد. </div> <div style="text-align: justify;">Objective: Rapid population growth, concentration of human activities, and unsustainable patterns of resource consumption have disrupted the balance between the ecological carrying capacity of land and the footprint of human activities. In this context, metropolitan regions, as major centers of pressure on natural resources, are increasingly confronted with ecological deficits. This study aims to assess and spatially map the status of ecological balance or imbalance in Tehran Province. To this end, by employing ecological footprint and biocapacity indicators and using Geographic Information Systems (GIS), the ecological balance or deficit at the county level in Tehran Province is examined. Method: The research is based on the classical calculation framework proposed by Wackernagel and Rees. It analyzes annual consumption data of energy carriers, transportation fuel use, and per capita food consumption to estimate ecological footprint and biocapacity. Results: The findings indicate that Tehran Province, as a whole, is experiencing a severe ecological deficit, and none of its counties exhibit a positive ecological balance. Excessive population concentration beyond carrying capacity, high levels of energy consumption, reduction of biologically productive lands, and increasing dependence on supporting regions are among the main factors intensifying this condition. Spatial analysis of ecological footprint and balance reveals a highly uneven distribution pattern, with the most intense deficits observed in the central core of the province, while northern and northeastern mountainous counties show relatively lower values. Energy and transportation components account for the largest share of the ecological deficit. Conclusions: This spatial pattern represents a structural gap between consumption patterns and the biocapacity of the land, giving rise to a set of intertwined environmental, spatial, and social crises at the regional scale. Water resource depletion and land subsidence, air pollution, declining quality of life, and reduced urban livability can be regarded as cumulative consequences of this ecological deficit. These outcomes are fundamentally rooted in the high intensity of energy, food, and transportation consumption and their spatial concentration in the central core of the province. The results of this study can serve as a basis for environmental policymaking, spatial planning, and the formulation of sustainable development strategies at regional and metropolitan scales. </div> موازنه اکولوژیک, ردپای اکولوژیکی, ظرفیت زیستی, کسری اکولوژیکی, GIS, استان تهران. Ecological Balance, Ecological Footprint, Biocapacity, Ecological Deficit, GIS, Tehran Province. 3 22 http://disaster.ndri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-49-1&slc_lang=fa&sid=1 Sahar Nedae Tousi سحر ندایی طوسی s.n.tousi@gmail.com 1003194753284600204 1003194753284600204 Yes Department of Urban and Regional Planning and Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. MohammadHadi Jabbarnejad محمد هادی جبارنژاد Jabbarnezhad.rpe@gmail.com 1003194753284600205 1003194753284600205 No Department of Urban and Regional Planning and Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Shaghayegh Rajab Kordi شقایق رجب کردی Shaghayeghrk86@gmail.com 1003194753284600206 1003194753284600206 No Department of Urban and Regional Planning and Design, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.