Natural Disasters

fa تاب‌آوری شهری تحت عوامل تنش‌زای اقلیمی: ارزیابی شاخص‌محور در بافت‌های ناکارآمد آبادان مبتنی بر چهارچوب ESA Urban resilience under climate stressors: an indicator-based assessment in Abadan’s deteriorated areas through ESA assessment framework تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: پژوهش حاضر با هدف سنجش و رتبه‌بندی تاب‌آوری شهری در بافت‌های ناکارآمد شهر آبادان در برابر دو تنش اقلیمی سیلاب و افزایش دما و با اتکا به ترکیب شاخص‌های کالبدی-فضایی، محیط‌زیستی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی و در چهارچوب ESA (مواجهه - حساسیت - ظرفیت سازگاری) شکل‌گرفته است. روش پژوهش: این تحقیق به‌صورت کاربردی و تحلیلی-فضایی است. در این مطالعه 36 شاخص در سه مؤلفه ESA تدوین و لایه‌های مکانی در GIS تولید شد. وزن‌دهی شاخص‌ها با AHP و با مشارکت 10 متخصص (نرخ ناسازگاری کمتر از 1/0) انجام گرفت و لایه‌ها پس از استانداردسازی با روی‌هم‌گذاری وزنی تلفیق شدند. در این پژوهش از داده‌های اسنادی، سنجش‌ازدور و پیمایش میدانی به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات استفاده شده است. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد تاب‌آوری در بافت‌های ناکارآمد آبادان ناهمگون است و عوامل اقلیمی و زیرساختی بیشترین اثر را دارند. بالاترین وزن شاخص‌ها در سه مؤلفه مواجهه، حساسیت و ظرفیت سازگاری به ترتیب به LST، شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی و دسترسی به خدمات آتش‌نشانی و درمانی تعلق دارد. روی‌هم‌گذاری لایه‌ها نشان می‌دهد حدود 40 درصد بافت‌های مسکونی ناکارآمد در سطح تاب‌آوری پایین قرار دارند و کمترین تاب‌آوری در محلات غربی طیب-کفیشه، سلیج شرقی، سده و جمشیدآباد دیده می‌شود. نتیجه‌گیری: تاب‌آوری پایین ناشی از هم‌زمانی مواجهه و حساسیت بالا (گرمای سطحی، ریسک سیلاب، تراکم و فرسودگی، کمبود فضاهای باز) و در برخی موارد ظرفیت سازگاری ناکافی است؛ بنابراین راهبردها بر کاهش مواجهه و حساسیت (بهبود دفع آب‌های سطحی، اصلاح کالبد و معابر، افزایش فضای سبز و راهکارهای طبیعت‌محور) و تقویت خدمات و ظرفیت نهادی-اجتماعی با تمرکز بر محلات کم‌تاب‌آور تأکید می‌کند.  </div> <div style="text-align: justify;">Objective This study aims to assess and rank urban resilience in the inefficient and deteriorated urban fabrics of Abadan City against two major climatic stresses, flooding and rising temperature. The assessment is grounded in an integrated framework combining physical–spatial, environmental, social, economic, and institutional indicators within the ESA framework. Method: The research adopts an applied, analytical–spatial approach. A total of 36 indicators were developed across the three ESA components, and corresponding spatial layers were generated using GIS. Indicator weighting was conducted through the Analytic Hierarchy Process (AHP) with the participation of 10 experts, achieving a consistency ratio of less than 0.1. After standardization on a 1–5 scale, the layers were integrated using weighted overlay analysis. Data collection relied on documentary sources, remote sensing, and field surveys. Results: The results show that resilience in Abadan’s deteriorated urban fabrics is spatially heterogeneous, with climatic and infrastructural factors having the greatest influence. The highest indicator weights in the three components belong respectively to LST, the surface water drainage network, and access to firefighting and medical services. Layer overlay analysis indicates that about 40 percent of deteriorated residential areas fall within low or very low resilience levels, with the lowest resilience observed in the western parts of  Tayeb–Kefisheh, as well as in Eastern Salij and Sedeh - Jamshidabad. Conclusions: Low resilience results from the simultaneous presence of high exposure and sensitivity (surface heat, flood risk, density and deterioration, lack of open spaces) and, in some cases, insufficient adaptive capacity. Therefore, the proposed strategies focus on reducing exposure and sensitivity (improving surface water drainage, upgrading urban form and street networks, expanding green spaces, and nature‑based solutions) while strengthening services and institutional–social capacity, with priority given to low‑resilience neighborhoods.</div> تنش اقلیمی, تاب‌آوری شهری, بافت ناکارآمد شهری, چهارچوب ESA, شهر آبادان. Climate stress, Urban resilience, Inefficient urban fabric, ESA framework, Abadan city. 0 0 http://disaster.ndri.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-29-16&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Ebrahimnia فاطمه ابراهیم نیا f.ebrahimnia@ndri.ac.ir 1003194753284600312 0009-0008-7841-666X Yes Center for Regeneration of Vulnerable & Inefficient Urban Fabrics, Natural Disasters Research Institute, Tehran, Iran. مرکز ساماندهی بافت‌های ناکارآمد، مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، تهران، ایران. Mobin Panahi مبین پناهی mobin.panahi@ndri.ac.ir 1003194753284600313 1003194753284600313 No Center for Regeneration of Vulnerable & Inefficient Urban Fabrics, Natural Disasters Research Institute, Tehran, Iran. مرکز ساماندهی بافت‌های ناکارآمد ، مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، تهران، ایران.