چکیده هدف: دشت کوهدشت در سالهای اخیر به دلیل بهرهبرداری گسترده از منابع آب زیرزمینی و ویژگیهای خاص زمینشناسی، با پدیده فرونشست زمین با نرخهای قابل توجه مواجه بوده است. این پژوهش با هدف پایش، کمیسازی و تحلیل نرخ و الگوی مکانی-زمانی فرونشست زمین در این دشت طی دو دوره زمانی 1396 تا 1401 و 1393 تا 1402، مقایسه نتایج آنها و در کنار آن بررسی نشانههای سطحی نشست زمین انجام شده است. روش پژوهش: در این راستا، از تکنیک SBAS-InSAR (Small Baseline Subset-Interferometric Synthetic Aperture Radar) در کنار دادههای هیدروژئولوژیکی و زمینشناسی منطقه استفاده شده است. برای نیل به اهداف پژوهش، تصاویر گذر صعودی و نزولی ماهواره Sentinel-1 با استفاده از بسته نرمافزاری LiCSBAS پردازش شدند. پس از اعمال تصحیحات جوی با بهرهگیری از دادههای GACOS، سریهای زمانی جابهجایی سطح زمین در دو بازه زمانی پنجساله و نهساله استخراج شد. سپس نرخ سالانه فرونشست بر اساس نتایج SBAS محاسبه و الگوی مکانی فرونشست در سطح دشت با تلفیق اطلاعات هیدرولوژیکی و زمینشناسی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها:نتایج نشان میدهد که بیشینه نرخ سالانه فرونشست در بازه پنجساله حدود ۹/5۹ میلیمتر در سال و در بازه نهساله حدود 9/71 میلیمتر در سال برآورد شده است. با توجه به اینکه بازه نهساله دوره زمانی طولانیتری را پوشش میدهد، نتایج این بازه بهعنوان مبنای اصلی تجزیه و تحلیل انتخاب شد. بررسیها حاکی از آن است که در بازه نهساله، سالهای 94-۱۳۹3 و ۹6-۱۳۹5 بیشترین میزان نشست تجمعی را نشان میدهند؛ این دورهها بهطور آشکار با افت سطح آب ثبتشده در هیدروگراف پیزومترهای منتخب امور-عشایر و ساری همخوانی دارد و بیانگر ارتباط مستقیم میان افت تراز آب زیرزمینی و نرخ فرونشست است. الگوی توزیع مکانی فرونشست نیز تمرکز بیشترین مقادیر را در بخشهای جنوبی، جنوبشرقی و جنوبغربی شهر کوهدشت نشان میدهد؛ مناطقی که با افت قابلتوجه سطح آب زیرزمینی و ضخامت بالاتر رسوبات آبرفتی ریزدانه مطابقت دارند. نتیجهگیری: در مجموع، در آبخوان کوهدشت روند نوسان سالانه نرخ نشست از شرق به غرب کاهشی بوده و در انتهای بخش غربی بهصورت پیوسته تداوم یافته است؛ وضعیتی که میتواند بیانگر کاهش ظرفیت آبخوان در بازیابی شرایط اولیه و افزایش آسیبپذیری این نواحی در برابر برداشتهای مستمر آب زیرزمینی باشد. افزون بر این، یافتههای این پژوهش نقش تعیینکننده عوامل هیدروژئولوژیکی و لیتولوژیکی در کنترل فرونشست دشت کوهدشت را تأیید کرده و کارایی روشهای نوین سنجشازدور، بهویژه تکنیک SBAS-InSAR را در پایش دقیق و مستمر مخاطرات زمینشناسی برجسته میسازد.
Osman pour A, Heidarian P, Mohammadi S D, Fathtabar Firoozjaei S, Movahedian A, Salehi H. Spatiotemporal Analysis of Land Subsidence in the Koohdasht Plain Using the SBAS-InSAR Technique and Sentinel-1 Images. Natural Disasters 2025; 1 (3) : 5 URL: http://disaster.ndri.ac.ir/article-1-58-fa.html
عثمان پور آوا، حیدریان پیمان، محمدی سید داوود، فتح تبار فیروزجائی سمیه، موحدیان علی، صالحی حبیب. تحلیل مکانی - زمانی فرونشست زمین دشت کوهدشت با بهرهگیری از تکنیک SBAS-InSAR و تصاویر Sentinel-1. سوانح طبیعی. 1404; 1 (3)
