در سالهای اخیر به دلیل افزایش جمعیت کشور و توسعه کشاورزی و همچنین تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آب سطحی، نیاز به منابع آب زیرزمینی افزایش قابل توجهی داشته است. این موضوع همراه با عدم مدیریت صحیح آبخوانها باعث شده است پدیدۀ فرونشست زمین به طور گستردهای در اغلب آبخوانهای آبرفتی ایران به وقوع بپیوندد. نتیجه این پدیده علاوه بر اثرات منفی بر آبخوانها از نظر آبدهی و ذخیره آب زیرزمینی، اثرات مخربی است که بر سازههای ساخته شده و یا در حال ساخت در مناطق با نرخ فرونشست بالا ایجاد میشود. در این میان سازههای طویل خطی مانند جادهها و بزرگراهها، خطوط ریلی و خطوط لوله، به دلیل حساسیت بیشتر به اختلاف نشست میان نقاط مجاور هم، دچار آسیبهای بیشتری میگردند. با توجه به گستردگی زیاد پهنههای فرونشستی ایران از یک سو و توسعه حملونقل ریلی از سوی دیگر، عبور از این پهنهها اجتنابناپذیر شده است. یکی از پروژههایی که از این نظر دارای مشکلات فراوانی خواهد بود، پروژه راهآهن سریعالسیر تهران-قم-اصفهان میباشد که از میان دو پهنه فرونشستی مهم و فعال ایران، واقع در جنوب و جنوب غرب شهر تهران و شمال شهر اصفهان میگذرد. پیشبینی میزان فرونشست این مناطق در طراحی این پروژه و بهرهبرداری موفق از آن نقش کلیدی دارد. در این مطالعه ضمن بررسی تاریخچه فرونشست در کل مسیر 410 کیلومتری پروژه، با تمرکز بر پهنههای فرونشستی شناسایی شده به مطالعه دقیقتر آنها از دیدگاه منابع آب زیرزمینی، نوسانات سطح آب زیرزمینی و پیشبینی نرخ فرونشست برای سالهای آینده پرداخته شده است. نتایج نشان میدهد که این پروژه در طول دوره بهرهبرداری در دو پهنۀ فرونشستی واقع در جنوب و جنوبغرب شهر تهران و شمال شهر اصفهان با چالشهایی روبرو خواهد بود و لازم است تمهیدات و راهکارهای لازم برای کاهش ریسک فرونشست به کار گرفته شوند.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1405/4/27 | پذیرش: 1405/4/27