سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده: (575 مشاهده)
هدف:هدف این پژوهش، پهنهبندی و تحلیل فضایی–زمانی آلودگی هوای شهر تهران با استفاده از تلفیق دادههای ماهوارهای و سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS)بهمنظور شناسایی الگوهای مکانی توزیع آلایندهها، تعیین مناطق بحرانی و بررسی روابط آماری میان شاخصهای محیطی و آلایندههای اصلی هوا طی دوره زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ است. تمرکز اصلی پژوهش بر درک تفاوت الگوی آلایندههای اولیه و آلاینده ثانویه ازن در مقیاس مناطق ۲۲گانه شهر تهران قرار دارد. روش پژوهش:این مطالعه از نوع کاربردی با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. دادههای مورداستفاده شامل تصاویر ماهوارهایLandsat برای استخراج شاخصهای محیطی دمای سطح زمین (LST)، شاخص پوشش گیاهی (NDVI)، آلبدو و مؤلفه طیفیVBSWIR و دادههای ماهوارهSentinel-5Pبرای استخراج غلظت ستونی آلایندههای گازی CO2، NO2،SO2 وO3است. پس از انجام مراحل پیشپردازش، نقشههای شاخصهای محیطی و آلایندهها تولید و میانگینگیری مکانی آنها در سطح مناطق ۲۲گانه تهیه شد. پهنهبندی فضایی صرفاً با هدف نمایش الگوهای مکانی صورت گرفت و تحلیل روابط میان متغیرها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسونانجام شد. کلیه مراحل پردازش و تحلیل در محیط نرمافزارهای ENVI،ArcGIS Pro وGoogle Earth Engine اجرا گردید. یافتهها:نتایج نشان داد آلودگی هوا در شهر تهران دارای الگوی فضایی ناهمگون اما پیوسته است. آلایندههای اولیه CO2، NO2عمدتاً در مناطق مرکزی، شمال و شرق و بیشترین مقادیرSO2در مناطق جنوبی و جنوب شرقی شهر تهران تمرکز دارند. در مقابل، آلاینده ثانویهO3الگوی فضایی متفاوتی نشان داده و مقادیر بالاتر آن عمدتاً در مناطق جنوبی و مرکزی شهر مشاهده شد. نتایج تحلیل همبستگی پیرسون حاکی از وجود روابط آماری معنادار میان شاخصهای محیطی و آلایندهها است؛ بهگونهای کهLST با آلایندههای اولیه رابطه معکوس و باO3رابطه مستقیم قوی نشان میدهد، درحالیکهNDVI عمدتاً با کاهش غلظت آلایندهها همراه است. نتیجهگیری:بر اساس یافتهها، آلودگی هوای تهران پدیدهای چندعاملی و حاصل برهمکنش ساختار کالبدی شهر، شرایط محیطی و فعالیتهای انسانی است. تفاوت الگوی مکانی آلایندههای اولیه و ثانویه نشان میدهد که سیاستهای کنترل آلودگی باید منطقهمحور بوده و علاوه بر کاهش منابع انتشار، به فرایندهای محیطی مؤثر بر شکلگیری آلایندههای ثانویه نیز توجه داشته باشند.
دانیالی سحر، قربانی یاسمن.(1404). پهنهبندی و تحلیل الگوهای فضایی–زمانی آلودگی هوای شهر تهران با تلفیق دادههای سنجشازدور و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) سوانح طبیعی 1 (3) :82-63 https://doi.org/10.22034/1.3.5
